อาณาเขต
ทิศเหนือ ติดต่อเขตบ้านหนองผือ-โนนค้อ เขตอำเภอเมืองสรวง
ทิศใต้ ติดต่อเขตบ้านหนองตาด บ้านดงมัน เขตอำเภอเกษตรวิสัย
ทิศตะวันออก ติดต่อเขตบ้านบัวป่า บ้านป่าดวน เขตอำเภอเมืองสรวง
ทิศตะวันตก ติดต่อเขตบ้านอีเม้ง บ้านโคกมอน เขตอำเภอเกษตรวิสัย และจตุรพักตรพิมกน
ประวัติวัดคูเมือง
วัดคูเมือง เดิมเรียกว่าวัดสว่างอารมณ์บ้าง วัดทุ่งสว่างคูเมืองบ้าง เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๕ กรมการศาสนาได้สั่งสำรวจชื่อวัดให้แน่นอน จึงมีมติให้ใช้ชื่อคงนามเดิมของหมู่บ้านแฝงเอาไว้ แล้วได้เสนอชื่อ “วัดคูเมือง” แต่บัดนั้นจนมาถึงปัจจุบันนี้
วัดคูเมือง เริ่มตั้งขึ้นประมาณ ปี พ.ศ. ๒๓๗๐ หลังจากตั้งหมู่บ้านได้ประมาณ ๘ ปี โดยตั้งอยู่ทางทิศใต้ของหมู่บ้านแล้วย้ายไปตั้งใหม่ห่างจากเดิมประมาณ ๒๐๐ เมตร จากนั้นก็ย้ายไปตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของหมู่บ้านแล้วก็ย้ายไปอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของหมู่บ้าน สุดท้ายก็ได้ย้ายมาอยู่ทางทิศเหนือของหมู่บ้านคือที่อยู่ปัจจุบันนี้ อันเนื่องจากการย้ายไปย้ายมาหลายครั้ง จึงมีชื่อเรียกหลายชื่อดังกล่าวแล้วข้างต้น และมีที่ธรณีสงฆ์หลายแปลงได้สำรวจเป็นหลักฐานแน่นอน ขึ้นโฉนดต่อกรมการศาสนา ๒ แปลง คือ แปลงทิศตะวันออกของหมู่บ้าน และแปลงที่อยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของหมู่บ้าน เหลืออีก ๒ แปลง ขึ้นอยู่กับที่ดินสาธารณะประโยชน์ ดอนปู่ตา ในการเริ่มตั้งวัดมาเป็นเวลานับร้อยกว่าปี พึ่งมีปรากฏว่าได้สร้างอุโบสถในสมัยพระครูสุธรรมจันทคุณเป็นเจ้าอาวาส ส่วนการสร้างศาลามีมาทุกยุคทุกสมัยของเจ้าอาวาส เฉพาะที่ตั้งวัดปัจจุบันนี้มีการสร้างศาลามาแล้ว ๓ หลัง แต่ละหลังก็สร้างไปตามยุคตามสมัย
วัดคูเมือง ปัจจุบันตั้งอยู่บนเนื้อที่ ๙ ไร่ ๑ งาน ทำเลที่ตั้งเป็นทุ่งนา บันทึกประวัติจากสมุดใบลาน และคำบอกเล่าของพระภิกษุบุญธรรม ปญฺญาวุฑโฒ (พ่อใหญ่บุญธรรม ศรีมาน) ท่านตาย ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๙๖ อายุได้ ๑๐๘ ปี และแม่ใหญ่ขำ ศรีมาน ภรรยาพ่อใหญ่บุญธรรม ตายเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๐ อายุได้ ๑๑๒ ปี และคนเฒ่าคนแก่อีก
ประวัติบ้านคูเมือง-โนนคูเมือง-ศรีคูเมือง
บ้านคูเมือง ตั้งขึ้นประมาณ พ.ศ. ๒๓๖๒ โดยมี เจ้าโพธิ์ เจ้าชัย ทั้งสองพี่น้องเดินทางมาจากเมืองศรีภูมิ(สุวรรณภูมิ) จะเดินทางไปตั้งบ้านหัวช้าง เมืองจตุรพักตรพิมาน มาถึงระหว่างกลางทาง คือที่ตั้งบ้านคูเมืองปัจจุบันเห็นว่าครึ่งทางพอดี จึงจัดตั้งที่พักชั่วคราวให้เป็นบ้านพักสำหรับพักกลางทาง ที่หมู่บ้านคูเมืองเป็นสันโพนสันดอนมีสระหินแล้งเป็นเมืองร้างเก่าแก่มาแต่สมัยขอม ต่อมาท่านทั้งสองเห็นว่ามีทำเลที่จะตั้งเป็นหมู่บ้านได้ ท่านทั้งสองจึงได้ชักชวนลูกหลานติดตามมาอยู่ด้วยจึงตั้งเป็นขึ้นประมาณ พ.ศ. ๒๓๖๒ ตามหลักเสาจารึกไว้
เจ้าโพธิ์ เจ้าชัย ได้ตั้งวงศ์ตระกูลขึ้นจนมีลูกหลาน ดังนี้
เจ้าโพธิ์ มีลูก ๔ คน คือ
๑. เจ้าดำ
๒. เจ้าทอง
๓. เจ้าเงิน
๔. เจ้าแก้ว
เจ้าชัย มีลูก ๓ คน คือ
๑. เจ้าทองมา
๒. เจ้าทองมี
๓. เจ้าทองดี
เจ้าทองดี มีลูก ๔ คน คือ
๑. แม่ใหญ่นางตา
๒. แม่ใหญ่นางทา
๓. แม่ใหญ่นางแพง
๔. แม่ใหญ่นางหล้า
มีผู้ใหญ่บ้านปกครองตามลำดับ ดังนี้
๑. พ.ศ. ๒๔๔๕-๒๔๖๑ พ่อผู้ใหญ่เสมียนโท สอนภักดี
๒. พ.ศ. ๒๔๖๑-๒๔๖๖ พ่อผู้ใหญ่เซียงพรม เหสือล้ำ
๓. พ.ศ. ๒๔๖๖-๒๔๗๗ พ่อผู้ใหญ่สังข์ วงค์สอสัตย์
๔. พ.ศ. ๒๔๗๗-๒๔๙๔ พ่อผู้ใหญ่สวน ทะบัว
๕. พ.ศ. ๒๔๙๔-๒๕๐๒ พ่อผู้ใหญ่เสาร์ ศรีมาน
๖. พ.ศ. ๒๔๐๒-๒๕๓๐ พ่อผู้ใหญ่ใจ หาญสระดู
๗. พ.ศ. ๒๕๓๐-๒๕๔๑ พ่อผู้ใหญ่ชาย สีตา
๘. พ.ศ. ๒๕๔๑-๒๕๔๓ พ่อผู้ใหญ่คูณ พรมสูงยาง
๙. พ.ศ. ๒๕๔๔-๒๕๔๘ พ่อผู้ใหญ่ดำรงค์ ทิพาศรี
๑๐. พ.ศ. ๒๕๔๘-ถึงปัจจุบัน พ่อผู้ใหญ่อ่อนสา คำสิงห์
แยกออกเป็นหมู่ที่ ๓ บ้านโนนคูเมือง
๑. พ.ศ. ๒๕๒๖-๒๕๓๐ พ่อผู้ใหญ่ที บัวพิมพ์
๒. พ.ศ. ๒๕๓๐-๒๕๓๒ พ่อผู้ใหญ่เหลา ศรีมาน
๓. พ.ศ. ๒๕๓๒-๒๕๔๘ พ่อผู้ใหญ่นิล แสนมาตย์
๔. พ.ศ. ๒๕๔๙-ปัจจุบัน พ่อกำนันนิล แสนมาตย์
แยกออกเป็นหมู่ที่ ๙ บ้านศรีคูเมือง
๑. พ.ศ. ๒๕๓๓-๒๕๔๗ พ่อผู้ใหญ่น้อย สอนภักดี
๒. พ.ศ. ๒๕๔๗-ถึงปัจจุบัน พ่อผู้ใหญ่ประดิษฐ์ ยอดดี
รวม ๓ หมู่บ้าน มีจำนวน ๓๗๘ ครอบครัว มีประชากรประมาณ ๑,๕๙๕ คน ประชากรส่วนมากประกอบอาชีพการเกษตรกร มีการทำนาเป็นหลัก ทำเลพื้นที่เป็นดินเค็ม ดินทรายล้วน ๆ ทำการเกษตรอาศัยน้ำฝน จึงได้ผลผลิตน้อยคนหนุ่มสาวจะไปรับจ้างในภาคต่าง ๆ ทั่วประเทศ ผู้คนในหมู่บ้านหน้าแล้งจะมีเฉพาะคนเฒ่าคนแก่และเด็ก ๆ อยู่เฝ้าบ้าน ถึงฤดูทำนาปักดำเก็บเกี่ยวคนหนุ่มสาวจึงขึ้นมาช่วยพ่อแม่ทำนา เสร็จจากการทำนาแล้วก็จะไปหางานที่อื่นทำ แต่ละปีจะนำเงินเข้ามาพัฒนาหมู่บ้านประมาณหนึ่งล้านถึงสองล้านบาท
ภูมิประเทศ
บ้านคูเมือง หรือในนามคุ้มกลาง ที่ตั้งหมู่บ้านเป็นพื้นที่ราบลุ่มตั้งอยู่ระหว่างกึ่งกลางของทั้งสามหมู่บ้านบ้านโนนคูเมือง ในนามเดิมคุ้มใหญ่ ที่ตั้งหมู่บ้านเป็นสันโนนมีทางลึกมีโนนเมืองเก่าสมัยขอมเป็นที่ตั้งหมู่บ้านอยู่ทางทิศตะวันตก
บ้านศรีคูเมือง ในนามเดิมคุ้มน้อยที่ตั้งหมู่บ้านเป็นพื้นที่ราบลุ่ม อยู่ทางทิศตะวันออกของหมู่บ้านทั้งหมดทั้ง ๓ หมู่บ้านนี้ มีถนนสายเดียวผ่านใจกลางหมู่บ้านทั้ง ๓ หมู่บ้าน ปี พ.ศ. ๒๕๓๕ สำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบท (รพช.) ได้ตัดถนนผ่านหมู่บ้านตั้งแต่ทิศตะวันออกถึงทิศตะวันตกระยะทางยาวประมาณ ๒ กม. เศษ เป็นหมู่บ้านยาวตามแนวตะวันออกตะวันตก
ประชากรในหมู่บ้านมีนิสัยชอบสนุก สงบ รักความสามัคคี รักประชาธิปไตย ไม่ชอบให้ใครกดขี่ข่มเหงชอบเป็นอิสระ มีความเป็นประชาธิปไตย จะสังเกตเห็นจากการเลือกตั้งทุก ๆ ครั้งที่ผ่านมา ผู้ใดทุ่มเงินในการซื้อเสียง เฉพาะในหมู่บ้านนี้มีผู้รับสมัครผู้นั้นมักจะได้คะแนนน้อย สู้ผู้สมัครด้วยความบริสุทธิ์ไม่ได้ ตามสถิติการเลือกตั้งที่ผ่านมา
ปัจจุบันมีโรงเรียนประถมศึกษา ๑ โรง คือ โรงเรียนบ้านคูเมือง ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของบ้านศรีคูเมือง หมู่ที่ ๙ มีนักเรียน จำนวน ๒๒๔ คน มีครู ๑๕ คน นักการภารโรง ๑ คน มีครูผู้ชาย ๕ คน ครูผู้หญิง ๑๐ คน ดังนี้
ครูชาย
๑. นายธงชัย แสงมณี ผู้อำนวยการ
๒. นายศุภวัตร อะทาโส
๓. นายสวัสดิ์ ยางสูง
๔. นายสุเทพ เสมา
๕. นายเอกภพ กัญญาคำ
ครูหญิง
๑. นางปราศรัย ธุระพันธิ์
๒. นางอุไร พูลแก้ว
๓. นางนันทกานต์ ฤทธาพรม
๔. นางสมหมาย บุญกลอย
๕. นางพรทิพย์ ศรีหาคลัง
๖. นางวราภรณ์ ผาละบุตร
๗. นางสำลี ธรรมะ
๘. นางสาวนิภาพร จันทร์ศรี
๙. นางสาวกันต์กนิษฐ์ เศวตโชตินันท์
๑๐. นางสาวมณเทียน จันทร์ขอนแก่นนาง
พระประธานภายในอุโบสถ
อุโบสถ
พระประธานภายในศาลาการเปรียญ
ศาลาการเปรียญ
นับแต่ตั้งวัดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. ๒๓๗๐-๒๕๖๙ รวม ๑๙๙ ปี ตามที่พอทราบมีเจ้าอาวาสปกครองวัดมาแล้ว ๒๐ รูป คือ
๑. พ.ศ. ๒๓๗๐-๒๓๙๘ พระภิกษุมี
๒. พ.ศ. ๒๓๙๘-๒๔๑๑ พระภิกษุแพง
๓. พ.ศ. ๒๔๑๑-๒๔๒๓ พระภิกษุอินทร์
๔. พ.ศ. ๒๔๒๓-๒๔๓๓ พระภิกษุบุญธรรม ปญญาวุฑโฒ
๕. พ.ศ. ๒๔๓๓-๒๔๔๘ พระภิกษุจันทร์
๖. พ.ศ. ๒๔๔๘-๒๔๕๒ พระภิกษุพรม
๗. พ.ศ. ๒๔๕๒-๒๔๖๖ พระภิกษุขุนจันลา
๘. พ.ศ. ๒๔๖๖-๒๔๗๒ พระภิกษุบุตร เย็นอารมณ์
๙. พ.ศ. ๒๔๗๒-๒๔๗๘ พระภิกษุบุญจันทร์
๑๐. พ.ศ. ๒๔๗๘-๒๔๘๓ พระภิกษุโล้ ภูสังข์
๑๑. พ.ศ. ๒๔๘๓-๒๔๘๖ พระภิกษุบุดดี สอนภักดี
๑๒. พ.ศ. ๒๔๘๖-๒๔๙๐ พระภิกษุบุญตา
๑๓. พ.ศ. ๒๔๙๑-๒๔๙๘ พระอธิการคำสิงห์ เตชธมฺโม
๑๔. พ.ศ. ๒๔๙๘-๒๕๐๙ พระอธิการน้อย สิริปญโญ
๑๕. พ.ศ. ๒๕๐๙-๒๕๒๑ พระอธิการบุดดา ปิยธมฺโม
๑๖. พ.ศ. ๒๕๒๒-๒๕๓๙ พระครูสุธรรมจันทคุณ (จำปี จนฺทธมฺโม)
๑๗. พ.ศ. ๒๕๓๙-๒๕๔๒ พระอธิการวิรัตน์ สีลเตโช
๑๘. พ.ศ. ๒๕๔๒-๒๕๔๓ พระบุญโฮม อธิมุตฺโต รักษาการเจ้าอาวาส
๑๙ พ.ศ. ๒๕๔๓-๒๕๔๔ พระฝั่น สิริปญฺโญ รักษาการเจ้าอาวาส
๒๐. พ.ศ. ๒๕๔๕-ปัจจุบัน พระอธิการวิชิต อาภาธโร
พระอธิการบุญพา กตปุญฺโญ
เจ้าอาวาสวัดคูเมือง
หอระฆัง
